Veiligheidsregio IJsselland: een multiplayer-escaperoom in VR voor brandweerlieden
Veiligheidsregio IJsselland
Bekijk de showcaseSerious game in VR
Scenariogebaseerd leren: serious games en simulaties in VR en AR
Scenariogebaseerd leren zet deelnemers in een realistische situatie. Ze nemen een beslissing, zien het gevolg, reflecteren erop en proberen het opnieuw. We ontwerpen deze scenario's voor volwassenen als serious games en als simulaties in VR en AR, en in een eenvoudigere vorm als die beter bij het leerdoel past.
Situatie, beslissing, gevolg, reflectie
Onze scenario's draaien om één cyclus.
Situatie
Een herkenbaar moment uit het werk of het dagelijks leven. Bijvoorbeeld een passagier bij de beveiligingscontrole op een luchthaven die haast heeft en moeite heeft met de instructies.
Beslissing
De deelnemer handelt: zegt iets, kiest iets of doet iets.
Gevolg
De situatie reageert. Een rustige uitleg, een duidelijke grens of een onhandige reactie: elk stuurt het gesprek een andere kant op.
Reflectie
Een korte reflectie met feedback, en daarna dezelfde scène opnieuw met een andere aanpak.
In een vertakt scenario heeft elke keuze een ander vervolg. Wat telt, is wat deelnemers opmerken en wat ze de volgende keer anders doen.
Waarom het werkt voor volwassenen
Onderzoek naar simulaties en serious games wijst dezelfde kant op, maar wel onder voorwaarden.
Oefenen en herhalen
Volgens een meta-analyse van simulatiegames in trainingen voor werknemers hadden deelnemers meer vertrouwen in eigen kunnen en meer kennis, en onthielden ze meer dan vergelijkingsgroepen. De effecten waren sterker als deelnemers actief waren, de game opnieuw konden spelen en de game werd gecombineerd met andere instructie. Ten opzichte van andere actieve vormen van instructie was er geen voordeel (Sitzmann, 2011).
Ondersteuning en reflectie
Een meta-analyse van leren met simulaties in het hoger onderwijs vond een groot effect op complexe vaardigheden. Ondersteuning zoals voorbeelden, aanwijzingen en reflectie versterkte dat effect (Chernikova en collega's, 2020).
Onderdeel van een programma
Serious games scoorden beter dan gewone instructie voor leren en onthouden, maar waren niet motiverender. De winst was groter bij meerdere sessies, in groepen en in combinatie met ander onderwijs (Wouters en collega's, 2013).
Ontwerp gaat boven immersie
In één experiment gaf een immersieve VR-versie van een les meer gevoel van aanwezigheid, maar minder leerwinst dan de desktopversie (Makransky en collega's, 2019).
Daarom ontwerpen we voor oefenen, herhalen en reflecteren, en maken we scenario's onderdeel van een breder leerprogramma. Dit zijn bevindingen uit gepubliceerd onderzoek, geen resultaten van onze eigen projecten.
Werkvormen: de vorm volgt het leerdoel
We kiezen de vorm pas na het leerdoel. Een scenario kan draaien in een browser, op een tablet, in een VR-bril of op een gedeeld scherm. VR in onderwijs en training is één van de opties, niet de standaardkeuze.
Multiplayer serious games
Vier brandweerlieden lossen samen opdrachten op, onder tijdsdruk, in een multiplayer-escaperoom in VR voor brandweerlieden, ontwikkeld voor Veiligheidsregio IJsselland samen met Hogeschool Windesheim.
Games voor technische vaardigheden en klantcontact
In een VR-game voor technisch onderwijs zetten leerlingen een virtuele computer in elkaar. Daarna helpen ze virtuele klanten, die reageren op de snelheid en de kwaliteit van hun hulp.
Korte oefenmodules
Onze veiligheidstraining in VR gaat over reanimeren met een AED, een brandblusser, een ruimte vol rook en een vluchtroute. Tijdens het reanimeren krijgen deelnemers direct feedback op het tempo en de diepte van hun borstcompressies.
Begeleid oefenen met avatars
Bij taal oefenen met avatars als gids doorlopen deelnemers tien werksituaties. Eén avatar legt uit en geeft feedback; een pratende hond houdt het luchtig.
Ervaring en empathie
Een VR-ervaring over een delier van vijf tot tien minuten laat artsen, studenten, mantelzorgers en familie de wereld zien door de ogen van een patiënt met een delier.
AR en interactieve 360°-video
We bouwen ook AR-games op een tablet en interactieve 360°-video die je met je blik bestuurt, bijvoorbeeld voor evenementen en erfgoedlocaties.
Serious games en gamification: ontwerp, geen punten
Gamification voegt spelelementen toe aan een leeractiviteit, zoals doelen, niveaus, badges of een verhaal. Een serious game is een complete game die voor een ander doel dan vermaak is gemaakt. Beide kunnen leren met games voor volwassenen ondersteunen; geen van beide werkt door punten alleen.
Waar we spelmechanieken voor gebruiken:
- een duidelijk doel;
- keuzes met zichtbare gevolgen;
- feedback die uitlegt waarom;
- niveaus die opengaan als de deelnemer meer kan;
- samenwerking en een verhaal.
Wat we vermijden:
- punten en ranglijsten, behalve als competitie het leerdoel dient;
- beloningen voor klikken of inloggen;
- tijdsdruk die niets met het leerdoel te maken heeft;
- meer gegevens verzamelen dan voor het leren nodig is.
In de praktijk. Brandweerlieden spelen tegen een klok van 20 minuten, de tijd die één ademluchtfles meegaat. Een instructeur kijkt mee in een tabletapp, geeft hints en zet voorwerpen terug. Hier is de tijdsdruk de leerinhoud. Beveiligers spelen een scène opnieuw met een andere aanpak. Deelnemers aan de veiligheidsmodules krijgen direct feedback op hun borstcompressies.
Gamification in training werkt als het deel is van het leerontwerp, niet als een laag eroverheen. We leggen het bewijs uit in gamification in het onderwijs: wat werkt voor volwassenen.
Wil je een serious game laten maken in Nederland of Vlaanderen? Ga naar serious games laten ontwikkelen bij onze studio VR-Innovations.
Van badges naar erkende leerresultaten
Een badge in een game laat zien dat iemand iets in de game heeft gedaan. Het leren wordt pas erkend als de badge is gekoppeld aan een beschreven leerresultaat en aan bewijs.
We kunnen de toetsmomenten en de export van bewijs ontwerpen. Het toekennen en uitgeven van de credential blijft bij de toekennende organisatie in het consortium.
Dat is belangrijk in Erasmus+: als een samenwerkingspartnerschap (Cooperation Partnership, KA220) leeractiviteiten plant, kijken de toekenningscriteria naar hoe de leerresultaten van deelnemers worden erkend en gevalideerd.
De weg van een badge in een game naar een credential die anderen kunnen controleren:
- Beschrijf het leerresultaat, bijvoorbeeld met DigComp 3.0 of een sectorkader.
- Bepaal het toetsmoment in het scenario: een beslissing, een prestatie of een nabespreking.
- Leg het bewijs vast.
- Geef een credential uit met de elementen uit de aanbeveling van de Raad van de EU over microcredentials, zoals de leerresultaten, de werklast, het soort beoordeling en de toekennende instantie. Open Badges 3.0 en de Europese digitale credentials voor leerprestaties (European Digital Credentials for Learning) zijn twee manieren om dat te doen.
- Deelnemers bewaren de credential, bijvoorbeeld in Europass.
AI in scenario's: onze principes
We gebruiken AI in scenario's alleen als dat het leerdoel dient, en we zeggen wat de AI doet.
Waar AI kan helpen
Synthetische stemmen voor voice-overs in meerdere talen, waarbij we duidelijk aangeven dat ze synthetisch zijn; eerste versies van vertalingen, die een moedertaalspreker controleert; hints; en analyse van de keuzes van deelnemers.
Waar mensen beslissen
Elke beoordeling die de voortgang van een deelnemer beïnvloedt. Volgens de AI-verordening (AI Act, Verordening (EU) 2024/1689) is AI die leerresultaten evalueert in instellingen voor onderwijs en beroepsonderwijs een toepassing met een hoog risico. De regels daarvoor gelden vanaf 2 december 2027. AI die de emoties van mensen in het onderwijs of op het werk afleidt, is verboden, behalve om medische of veiligheidsredenen.
Laatst gecontroleerd: 12 november 2026. Dit is geen juridisch advies. Meer over onze aanpak in AI-geletterdheid en toegepaste AI in leren.
Scenariogebaseerd leren in EU-projecten
In een Europees project moet een scenariogebaseerd resultaat werken voor deelnemers in meerdere landen en beschikbaar blijven na afloop van het project.
Dit kunnen we inbrengen:
- samen ontwerpen met de doelgroep, en pilots met deelnemers in elk partnerland;
- leermiddelen onder een open licentie, zoals Erasmus+ voorschrijft;
- plannen voor hosting en overdracht na het project.
Een goed ontworpen scenario ondersteunt drie Erasmus+-argumenten tegelijk: een nieuwe manier van lesgeven, inclusie door multimodaal oefenen met weinig tekst, en digitale transformatie.
Hoe we dit binnen een consortium plannen en uitvoeren, lees je op EU-projectcoördinatie.
Aansluiting op kaders. Scenariogebaseerd oefenen sluit vooral aan op de sociale competenties van LifeComp: empathie, communicatie en samenwerking. Gaat een scenario over digitale vaardigheden of AI, dan sluit het ook aan op DigComp 3.0. Lees hoe ons werk aansluit op Europese competentiekaders.
Toegankelijk en inclusief ontworpen
De ontwerpregels die we toepassen op nieuwe scenario's:
- zittend spelen, zonder kunstmatige verplaatsing door de VR-ruimte, zodat de mentale belasting beperkt blijft;
- korte scènes, met daarna een nabespreking;
- ondertiteling en voice-over, tekstalternatieven en begrijpelijke taal;
- kleur plus vorm, nooit alleen kleur;
- tijdsdruk alleen als tijd de leerinhoud is;
- webonderdelen waarbij we mikken op WCAG 2.2 niveau AA.
Je ziet deze keuzes terug in onze cases: deelnemers die in hun eigen taal beginnen en zonder controllers werken, een kennismaking met het werk waarbij je alleen je handen gebruikt, en een erfgoedrondleiding die je met je blik bestuurt.
Showcases
Scenariogebaseerde projecten van onze studio, van teamtraining voor brandweerlieden tot een empathie-ervaring over een delier. Elke case laat zien wie de deelnemers zijn, hoe het scenario is ontworpen en hoe het wordt aangeboden.
Alle cases, te filteren op sector, staan in onze showcases over immersief leren. Heb je een vergelijkbaar idee voor je organisatie of consortium? Praat met ons over een scenariogebaseerd project.
Op zoek naar een VR-training voor je organisatie? Ga direct naar onze studio VR-Innovations: VR-training voor organisaties.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen gamification en een serious game?
Gamification voegt spelelementen, zoals doelen, niveaus of badges, toe aan een leeractiviteit die geen game is. Een serious game is een complete game die is ontworpen voor leren, training of gedragsverandering. Een vertakt scenario kan spelelementen gebruiken, maar dat hoeft niet.
Motiveren punten en badges volwassenen?
Op zichzelf niet. In een onderzoek dat een semester lang in de klas liep, leidde een cursus met badges en een ranglijst na verloop van tijd tot een lagere intrinsieke motivatie (Hanus en Fox, 2015). Feedback die uitlegt wat goed ging, ondersteunt de motivatie meestal; verwachte tastbare beloningen ondermijnen die meestal (Deci, Koestner en Ryan, 1999).
Kan een game als toets dienen?
Gegevens uit een game laten zien wat deelnemers doen: hun keuzes, de volgorde en waar ze aarzelen. Valide, betrouwbare en eerlijke toetsing met een game is veel moeilijker en duurder om te bouwen dan een gewone toets. Daarom behandelen we gegevens uit een game als formatief bewijs, tenzij een toets goed is gevalideerd.
Hebben deelnemers een VR-bril nodig?
Nee. We kiezen de vorm na het leerdoel: een browser, een tablet, een VR-bril of een gedeeld scherm. Als we VR gebruiken, kunnen de VR-brillen kant-en-klaar worden ingesteld en geleverd.
Hoe gaan jullie om met de gegevens van deelnemers?
We spreken per project af wat we vastleggen. We beperken dat tot wat nodig is voor het leren of de evaluatie, bijvoorbeeld keuzes, tijd en voortgang per deelnemer. Resultaten kunnen naar de eigen omgeving van de organisatie in ons portaal, of naar het leermanagementsysteem van de organisatie.
Kan een badge uit een game een erkende credential worden?
Ja, als die is gekoppeld aan een beschreven leerresultaat, een toetsmoment en vastgelegd bewijs, en door een toekennende organisatie wordt uitgegeven als verifieerbare credential. De game alleen geeft geen erkend certificaat.
Plan een Erasmus+-project met een resultaat voor digitaal leren
Vertel ons over je deelnemers, je call (oproep voor projectaanvragen) en het resultaat dat je consortium moet opleveren.