Artikel 4 van de Europese AI-verordening (AI Act, Verordening (EU) 2024/1689) is in 2026 gewijzigd. Organisaties die AI-systemen aanbieden of inzetten, moeten nog steeds iets doen aan AI-geletterdheid. Maar de wet vraagt niet meer om een “toereikend niveau” en vraagt ook niet om een certificaat. Deze gids legt uit wat er veranderd is en hoe evenredige maatregelen eruit kunnen zien.
Dit is geen juridisch advies. Laatst gecontroleerd op 12 november 2026.
Artikel 4 in begrijpelijke taal
Bouwt of gebruikt je organisatie AI-systemen in het werk? Dan moet ze maatregelen nemen die haar mensen helpen om AI goed genoeg te begrijpen voor hun rol. De maatregelen moeten passen bij wat die mensen al weten en bij de manier waarop de AI wordt gebruikt. Ze moeten ook rekening houden met de mensen op wie de AI wordt toegepast.
Dit is het eerste lid van het gewijzigde artikel:
Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt, evenals met de personen of groepen personen ten aanzien van wie de AI-systemen zullen worden gebruikt. Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen.
Het tweede lid vraagt de Commissie en de lidstaten om aanbieders en gebruiksverantwoordelijken te ondersteunen, vooral het mkb. De Commissie gaat praktische voorbeelden publiceren. Het derde lid vraagt de Europese AI-board om aanbevelingen vast te stellen die rekening houden met Europese competentiekaders.
Wat er veranderde met de Digitale omnibus
De AI-verordening is op 1 augustus 2024 in werking getreden en artikel 4 geldt sinds 2 februari 2025. In 2026 verving de Digitale omnibus inzake AI, Verordening (EU) 2026/1744, de tekst van artikel 4.
De oorspronkelijke tekst vroeg organisaties om maatregelen te nemen om, zoveel als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid. Die maatstaf is vervallen. De plicht is nu: maatregelen nemen. Volgens de vragen en antwoorden van de Commissie is geen specifiek of “toereikend” niveau verplicht.
Overweging 8 van de omnibus legt uit waarom: strenge verplichtingen pasten niet bij elke aanbieder en gebruiksverantwoordelijke en zorgden voor extra regeldruk, vooral bij kleinere ondernemingen. De overweging noemt ook DigComp en het kader voor AI-geletterdheid voor het basis- en secundair onderwijs als kaders waarmee de Commissie en de lidstaten rekening kunnen houden.
Voor wie het geldt
Artikel 4 geldt voor organisaties in twee rollen:
- aanbieders, die een AI-systeem ontwikkelen en het onder hun eigen naam in de handel brengen of in gebruik stellen;
- gebruiksverantwoordelijken, de organisaties die een AI-systeem onder hun eigen verantwoordelijkheid inzetten in een professionele context. Gebruiken je medewerkers AI-tools in hun werk? Dan is je organisatie waarschijnlijk een gebruiksverantwoordelijke.
De plicht geldt voor medewerkers en voor andere mensen die namens de organisatie met AI-systemen werken, zoals ingehuurde krachten. Het is geen regel voor werkgevers of opleiders als zodanig: een opleider valt eronder omdat die zelf AI aanbiedt of gebruikt, niet omdat die anderen opleidt. Gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen met een hoog risico hebben aparte opleidingsplichten voor de mensen die toezicht houden op die systemen (artikel 26).
Hoe “maatregelen” eruit kunnen zien
De Commissie stelt een minimale aanpak in vier stappen voor:
- Zorg dat er in de organisatie een algemeen begrip van AI is.
- Kijk naar je rol: aanbieder, gebruiksverantwoordelijke of allebei.
- Kijk naar de risico's van de AI-systemen die je aanbiedt of gebruikt.
- Baseer je acties op die analyse. Houd daarbij rekening met wat medewerkers al weten en met de context van het gebruik.
Er is geen aanpak die voor iedereen werkt. De Commissie waarschuwt dat alleen vertrouwen op de gebruiksaanwijzing misschien niet genoeg is. In een kleine organisatie kunnen maatregelen bestaan uit een korte sessie per rol, eenvoudige schriftelijke regels over welke tools je mag gebruiken en welke gegevens je erin mag invoeren, oefenen met realistische taken en een overzicht van wie waaraan heeft meegedaan.
Zoek je ideeën? Het AI-bureau houdt een overzicht bij van meer dan 40 praktijkvoorbeelden van AI-geletterdheid bij organisaties, en vult dat steeds aan. Als je er een kopieert, voldoe je daarmee nog niet vanzelf aan artikel 4, maar het is wel een nuttig beginpunt.
Een andere bron is het AI Pact (Europese Commissie, Engelstalig). Dat is een initiatief van de Commissie dat organisaties helpt om zich voor te bereiden op de AI-verordening. Het netwerk staat open voor elke organisatie. Bedrijven van elke omvang die AI aanbieden of inzetten, kunnen vrijwillige toezeggingen doen. Een van de drie kerntoezeggingen is de AI-geletterdheid van medewerkers bevorderen. De toezeggingen zijn niet juridisch bindend, en er bestaat geen logo of badge van het AI Pact.
Zo kijken we ook naar ons eigen werk: lees hoe wij AI gebruiken.
Geen certificaat, geen vast niveau
De Commissie is duidelijk: een certificaat is niet nodig en je hoeft niet te meten wat medewerkers over AI weten. Een intern overzicht van trainingen en andere initiatieven is genoeg.
Een cursus die een “AI Act-certificaat” belooft, biedt dus iets waar de wet niet om vraagt. Een training over de AI-verordening kan een nuttige maatregel zijn, maar de waarde zit in wat mensen leren, niet in het papiertje.
Nationale markttoezichtautoriteiten houden vanaf 2 augustus 2026 toezicht op artikel 4 en handhaven het, met wat de Commissie een evenredige aanpak noemt. Kleine organisaties kunnen hulp krijgen van de European Digital Innovation Hubs en van de AI Skills Academy, die sinds 1 mei 2026 actief is.
Zoek je een kader voor AI-geletterdheid voor volwassenen? DigComp 3.0 verwerkt AI in alle 21 competenties. Het kader van de EU en de OESO is geschreven voor het basis- en secundair onderwijs. De details staan in ons artikel DigComp 3.0 in Erasmus+-projecten voor volwasseneneducatie.
Datums om te onthouden
| Datum | Wat er geldt |
|---|---|
| 1 augustus 2024 | De AI-verordening treedt in werking. |
| 2 februari 2025 | Artikel 4 (AI-geletterdheid) en de verboden in artikel 5 gelden. Daaronder valt het verbod om emoties af te leiden van mensen op het werk of in het onderwijs, behalve om medische redenen of veiligheidsredenen. |
| 2026 | De Digitale omnibus inzake AI wijzigt artikel 4. |
| 2 augustus 2026 | Het grootste deel van de verordening geldt. Nationale markttoezichtautoriteiten houden toezicht op de verordening en handhaven die, ook de regel over AI-geletterdheid. |
| 2 december 2027 | De regels voor AI-systemen met een hoog risico gelden voor de toepassingen in bijlage III. In onderwijs en beroepsopleiding gaat het onder meer om AI die wordt gebruikt om te beslissen over toegang of toelating, om leerresultaten te beoordelen of het leren te sturen, om te beoordelen welk onderwijsniveau iemand nodig heeft, of om studenten tijdens toetsen te monitoren. |
Waar oefenen met scenario's past
Over AI lezen is iets anders dan ermee werken. In een oefenscenario gebruiken medewerkers een AI-assistent bij een realistische taak. Ze merken een antwoord op dat goed klinkt maar fout is, bepalen wat ze moeten controleren en zien wat er daarna gebeurt. Een korte reflectie en een tweede poging zorgen dat de les blijft hangen.
Zo'n scenario sluit aan bij DigComp 3.0. Dat zegt dat uitkomsten van AI onjuist maar aannemelijk kunnen zijn en dat de gebruiker er zelf verantwoordelijk voor is ze te controleren. Als je een scenario koppelt aan zulke beschrijvingen, kun je een maatregel makkelijker beschrijven en vastleggen. Lees hoe ons werk aansluit op Europese competentiekaders.
Houd het in verhouding: korte scènes per rol, de mogelijkheid om opnieuw te spelen en een eenvoudig overzicht van wie heeft meegedaan.
We ontwerpen scenariogebaseerd leren, serious games en simulaties in VR en AR. Scenario's voor AI-geletterdheid zoals deze kunnen we samen met partners ontwerpen. Lees over onze aanpak van AI-geletterdheid en toegepaste AI in leren, en over wat we niet bouwen: AI die deelnemers beoordeelt zonder dat een mens de beslissing neemt, en emotieherkenning. Wil je een maatregel voor je organisatie of je consortium bespreken? Neem contact op.
Bronnen en laatste controle
- AI literacy questions and answers (Europese Commissie, Engelstalig), laatst bijgewerkt op 20 oktober 2026.
- AI Pact (Europese Commissie, Engelstalig), laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026.
- Verordening (EU) 2026/1744 op EUR-Lex, de Digitale omnibus inzake AI.
Laatst gecontroleerd op 12 november 2026. Dit artikel legt de regels uit in begrijpelijke taal. Het is geen juridisch advies: raadpleeg voor besluiten over je organisatie de officiële tekst of vraag het een jurist.
