Vanaf 2 februari 2025 gelden de eerste regels van de Europese AI-verordening (AI Act). Een daarvan is kort en makkelijk over het hoofd te zien: artikel 4, over AI-geletterdheid. Het geldt niet alleen voor bedrijven die AI bouwen. Elke organisatie die AI-systemen in haar werk gebruikt, valt eronder. Dit artikel legt uit wat de tekst zegt zoals die op 2 februari 2025 luidt, voor wie hij geldt en wat een opleidingsteam het best als eerste kan doen.
Dit is geen juridisch advies. Het beschrijft de wet zoals die op 2 februari 2025 gold. Zie de update aan het einde.
De regel in de oorspronkelijke tekst
De AI-verordening is Verordening (EU) 2024/1689. Ze is op 1 augustus 2024 in werking getreden en gaat in stappen gelden. Hoofdstuk I en II, met artikel 4 en de verboden praktijken in artikel 5, gelden vanaf 2 februari 2025. De meeste andere regels volgen vanaf 2 augustus 2026.
Artikel 4, zoals het in 2024 is vastgesteld, luidt:
Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om, zoveel als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt, evenals met de personen of groepen personen ten aanzien van wie de AI-systemen zullen worden gebruikt.
De verordening definieert ook AI-geletterdheid (artikel 3, punt 56): de vaardigheden, de kennis en het begrip waarmee aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en betrokken personen AI-systemen geïnformeerd kunnen inzetten en zich bewuster worden van de kansen en risico's van AI en van de mogelijke schade die AI kan veroorzaken.
Voor wie het geldt
Artikel 4 geldt voor twee rollen die de verordening definieert:
- Aanbieders ontwikkelen een AI-systeem, of laten er een ontwikkelen, en brengen het onder hun eigen naam in de handel of stellen het in gebruik.
- Gebruiksverantwoordelijken zijn de organisaties die een AI-systeem onder hun eigen verantwoordelijkheid inzetten, behalve bij een puur persoonlijke, niet-professionele activiteit.
In de praktijk is een organisatie waarvan de medewerkers op het werk AI-tools gebruiken, waarschijnlijk een gebruiksverantwoordelijke. De plicht geldt voor haar medewerkers en voor “andere personen” die namens haar AI-systemen bedienen of gebruiken, zoals ingehuurde krachten. Het is een plicht voor organisaties, niet voor individuele medewerkers. De tekst schrijft geen cursus, examen of certificaat voor.
Drie uitdrukkingen in de tekst bepalen wat redelijk is: “zoveel als mogelijk”, “een toereikend niveau” en de factoren waarmee je rekening houdt (wat mensen al weten, de context van het gebruik en de mensen op wie de AI wordt toegepast). Een team dat brieven schrijft met een algemene chatbot heeft iets anders nodig dan een team dat AI gebruikt om sollicitanten te selecteren.
Verstandige eerste maatregelen voor een opleidingsteam
De tekst laat de keuze van maatregelen aan de organisatie. Voor een opleidings- of hr-team kan een evenredig begin er zo uitzien:
- Maak een inventarisatie. Noteer welke AI-systemen in gebruik zijn, wie ze gebruikt en waarvoor. Neem ook de tools mee die medewerkers op eigen initiatief gebruiken.
- Deel in op rol en risico. Maak onderscheid tussen algemene gebruikers en mensen van wie het AI-gebruik gevolgen heeft voor anderen, bijvoorbeeld bij werving, beoordeling of klantcontact.
- Stel eenvoudige regels op. Leg vast welke tools je mag gebruiken, welke gegevens er niet in mogen en bij wie je terechtkunt als je twijfelt.
- Train voor de taak, niet voor de theorie. Korte sessies per rol werken beter dan één algemene lezing. Laat mensen oefenen met realistische taken: een antwoord controleren dat goed klinkt, ontbrekende context opmerken, bepalen wanneer een mens moet beslissen.
- Houd een overzicht bij. Noteer wie waaraan heeft meegedaan en wanneer. Werk het overzicht bij als tools of taken veranderen.
Oefenen is belangrijk, omdat de risico's van AI-tools pas bij gebruik zichtbaar worden. Van een kort scenario waarin een assistent een stellig maar fout antwoord geeft, leer je meer dan van een dia met de tekst “AI kan fouten maken”. Hier past scenariogebaseerd leren: realistische situaties, keuzes met gevolgen, feedback en een tweede poging.
Wat artikel 4 niet zegt
De oorspronkelijke tekst noemt geen andere termijn dan de datum waarop hij gaat gelden, en voert geen certificaat of register in. Hij maakt ook niet van elke opleider een gereguleerde partij: een opleider valt eronder omdat die zelf AI aanbiedt of gebruikt. Later gaan aparte, strengere plichten gelden voor AI-systemen met een hoog risico, zoals de plichten voor menselijk toezicht van gebruiksverantwoordelijken in artikel 26.
Onze aanpak van AI in leren staat op onze pagina AI-geletterdheid en toegepaste AI. Wil je praten over oefenscenario's voor je teams? Neem contact op.
Update, augustus 2026
Artikel 4 is in 2026 gewijzigd door de Digitale omnibus inzake AI, Verordening (EU) 2026/1744, die sinds 27 juli 2026 van kracht is. De plicht om “te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid” is vervangen door een plicht om maatregelen te nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen. De nieuwe tekst bepaalt dat geen specifiek niveau gewaarborgd hoeft te worden. Lees wat er veranderd is in AI-geletterdheid onder de AI-verordening: artikel 4 na de wijziging van 2026.
Bronnen
- Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening) op EUR-Lex: artikel 3, punten 3, 4 en 56 (definities), artikel 4 (oorspronkelijke tekst), artikel 26, artikel 113 (datums van toepassing).
- Verordening (EU) 2026/1744 (Digitale omnibus inzake AI) op EUR-Lex, voor de update.
